Necdet Güler
Yanmış ormana meraklı böcek !
Bir yazının başlığı bu kadar acayip nasıl olur diyeceksiniz. Ama bir böcek var ki yandığı için mahvolmuş bir orman alanını yaşamı için ideal yer olarak seçiyor. Yani eşi benzeri olmayan bir böcek.
Yıllarca, Orman Mühendisi olarak böceklerin yaşamını inceleyen entomoloji konusunda araştırmacı eleman olarak çalıştım. Bu konuda, İtalya’da dünya çapında tanınan bir araştırma enstitüsünde yapılan araştırmalara katıldım. Uluslararası bilimsel toplantılara katıldım. Meslek hayatımın çok büyük kısmı böceklerin orman ağaçlarına zararlarını en aza indirmenin yollarını araştırmakla geçti. Ama böylesi özelliği sahip olanı ile hiç karşılaşmadım.
Bu böceğin bilimsel adı “Melanophila acuminata”. Doğal olarak Karayipler (Orta Amerika’da adalar ülkesi), Avrupa, Kuzey ve Güney Asya ile Orta ve Kuzey Amerika’da yaşıyor.
Çoğu hayvanın orman yangınlarından korkmasına karşın yakın zamanda yanmış ağaçların kalıntıları bu böceğin yumurtalarını bırakması için ideal bir yerdir. Çünkü oluşmuş bir yangın potansiyel düşmanlarını yok ederek ve korkutarak bu böceğin güvenli bir şekilde beslenip çoğalmasını sağlamaktadır. Yangınlardan etkilenen bölgelerde bulunan mantarlar, mikroorganizmalar ve hayvan eti gibi çürüyen organik maddeler bu böceğin alternatif besin kaynakları olmaktadır.
Bu durumu, sadece bu böceğin değerlendirmesi ne kadar tuhaf değil mi?
Peki… Çok uzaklardaki yanmış orman alanlarını bu böcek nasıl belirlemektedir?
Fotoğraflarını sunduğum, siyah renkli ve 7-11 mm uzunluğunda bu böcek yanmış orman alanlarını bulmak için alevleri görmek ve kokularını almak zorunda değildir. Çünkü göğüs kafesinde orman yangınından kaynaklanan kızılötesi radyasyonu belirleyen boşluklar aracılığıyla bu yerleri “hissedebilmektedir”. 1960’larda belirlenip ortaya konulan ve başlangıçta bilimsel topluluklar tarafından kabul edilmeyen bu yeteneği artık doğrulanmaktadır.
Diğer taraftan bu böceğin antenleri, yangın sırasında havaya salınan bazı kimyasalları çok küçük miktarlarda bile olsalar algılayabilme yeteneğine sahiptirler.
Bazı araştırmacılara göre bu antenler neredeyse bir kilometre uzaktan, tek bir yanan ağacı bile algılayabilen “duman belirteçleri” gibidir. Kızılötesi radyasyon dışında antenlerinin bu etkisi sayesinde bu böcek, yaklaşık 50 km gibi inanılmaz bir mesafeden orman yangınlarının kokusunu almakta ve onlara ulaşabilmektedir.
Bilim insanları bu böceğin yumurtlama alanını seçme şekline hayranlık duyuyorlar. Bu nedenle kızılötesi radyasyon yoluyla yangın yerlerini belirleyebilmek için araçlar geliştirmek amacıyla bu böceğin yangını algılayıcı organlarını ve antenlerini inceliyorlar. Ama son derece hassas ve karmaşık duyusal mekanizmalara sahip bu böcekler hakkında çok az şey bildiklerini itiraf ediyorlar.
Bilim insanları orman yangını sonucu oluşan gazlar ile diğer kimyasalları ayırt edebilen daha hassas yangın tespit sistemleri oluşturabilmek için bu böceğin algılayıcı organlarını ve antenlerini inceliyorlar
Bu böceğin yaşamı inanılır gibi değil.
Kaynak:
- dello scarabeo scova-incendi
